تبلیغات
برگزیده های وب - ماجرای جالب راه افتادن رادیو در ایران
نویسنده :عباس جندقیان
تاریخ: 30 دی 89 ساعت 23 و 20 دقیقه و 40 ثانیه
تا قبل از پیدایش رادیو و تلویزیون در ایران به خصوص در پایتخت، نوای موسیقی گرامافون‌های بوقی و صفحه‌های یك دور و دو دور و بعدها 33 دور و تماشاخانه‌های لاله‌زار و نمایش‌های سنتی و روحوضی اسباب سرگرمی بود و اوقات فراغت مردم را پر می‌كرد. گرامافون یا دستگاه موسیقی توسط كمپانی‌های انگلیسی وارد شد و چون گران‌قیمت و تجملی بود در خانه هر كسی پیدا نمی‌شد.

وقتی نوای گرامافون برای اول بار شنیده شد عده‌ای فكر می‌كردند نوازنده‌ها همراه با خواننده در داخل دستگاه هستند و پس از پایان كار از آن بیرون می‌آیند. جالب اینجاست كه بیشتر تهرانی‌ها در بدو برخورد با رادیو هم به آن دستگاه حبس صوت (زندان صدا) لقب دادند. پای رادیو و اولین ایستگاه رادیویی در اواسط سال 1303 شمسی به ایران باز شد.


در آن سال دولت وقت یك فرستنده با قدرت 20 كیلووات با آنتن 120 متری وطول موج كوتاه را برای پایتخت به همراه شش فرستنده كوچك‌تر با قدرت چهار كیلووات موج متوسط برای شهرستان‌های تبریز، مشهد، كرمان، شیراز، كرمانشاه و خرمشهر از روسیه خرید. این درخواست از سوی وزارت جنگ بود و به رادیو به عنوان یك دستگاه بی‌سیم و مخابره پیام نگاه می‌شد.

فرستنده تهران پس از ورود به ایران در زمینی به مساحت 20هكتار پشت كاخ قاجار در جاده شمیران حوالی سیدخندان نصب شد كه بعدها معروف به ایستگاه بی‌سیم شد.

آن كاخ قاجار هم با روی كار آمدن رضاخان تبدیل به اولین زندان استاندارد ایران- یعنی زندان قصر- شد كه رادیو پشت آن قرار داشت. اما این پایان كار نبود چرا كه مهندسان روسی كار را ناتمام گذاشتند تا رضاخان كه علاقه زیادی به كار با آلمانی‌ها داشت از مهندسان آلمانی دعوت به كار كند.

به مرو زمان دو دستگاه دیگر فرستنده كوچك‌تر در میدان توپخانه و در جنوب شرقی تهران محله نجف‌آباد (میدان خراسان ـ تیر دوقلوی امروز) نصب شد تا اداره رادیو سر و شكل رسمی‌تری به خود بگیرد. مجری طرح رادیو شركت تلفنكن آلمان بود و در نهایت پس از یك دوره كار شبانه‌روزی پنج ماهه برای نصب و راه‌اندازی ابزار رادیو از آذر 1308 تا اردیبهشت 1309 بالاخره اولین ایستگاه رادیویی ایران افتتاح و صدای نغمه موسیقی ایرانی از بلندگوهای نصب شده در محوطه اداره بی‌سیم سیدخندان شنیده شد.

اداره رادیو در كمركش جاده قدیم شمیران كمی پایین‌تر از ایستگاه سیدخندان قرار گرفته بود كه بعدها ساختمان وزارت پست و تلگراف و هتل بین‌المللی تهران نیز همراه پل سیدخندان روبه‌روی آن ساخته شد.

اولین برنامه‌های رادیویی

اولین برنامه‌های رادیویی پخش موسیقی سنتی ایرانی و عربی و گفتارهای فرهنگی و مذهبی بود. به مرو زمان از استادانی چون سعید نفیسی و ذبیح‌الله صفا و چند نفر گوینده نیز دعوت به كار شد تا نیازهای رادیو را برطرف و برنامه‌سازی كنند.

رادیو ایران در طول روز دارای دو نوبت پخش برنامه بود كه بخش اول از ساعت 11:30 صبح تا 14 بود و بخش دوم هم از ساعت 5:45 دقیقه تا 12:30 شب ادامه داشت؛ برنامه‌هایی كه به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی پخش می‌شد.

سازمان‌های ارتشی هم برای خود صاحب برنامه بودند و در ساعات مشخصی با عنوان رادیو نیروی هوایی یا زمینی و دریایی برنامه‌های ویژه‌ خود را پخش می‌كردند.

با پیدایش رادیو در ایران به خصوص در تهران، صاحبان مطبوعات (روزنامه‌ها و مجلات) و همچنین هنرمندان تئاتر و صاحبان نمایشخانه‌ها تصور می‌كردند كه رادیو دشمن آنهاست و به زودی نانشان را آجر می‌كند. اما این‌گونه نبود چراكه خرید دستگاه رادیو هم مانند گرامافون گران قیمت بود و از عهده هر خانواده‌ای برنمی‌آمد. مطبوعات و سالن‌های تئاتر تا زمانی یكه‌تازی می‌كردند كه تلویزیون به بازار آمد و بر نقش آنها تاثیر گذاشت.

اولین رادیوهایی كه به خانه تهرانی‌ها راه یافتند رادیوهای بزرگ لامپی از مارك وستینگهاوس و زیمنس بودند. زمانی كه آنها را روشن می‌كردند مدتی زمان می‌برد تا لامپ‌ها داغ شده و رادیو شروع به كار كند.

این رادیوها از لحاظ جثه و بزرگی چیزی شبیه تلویزیون‌های 21 اینچ امروزی بودند و از رادیو ترانزیستوری خبری نبود. پای رادیو ترانزیستوری در اواسط دهه 40به ایران باز شد كه هم كوچك‌تر و هم ارزان‌تر از رادیوی لامپی بود؛ همان رادیوهای لامپی كه امروز عتیقه و جزو لوازم دكوری منازل شده است.

شركت سونی ژاپن برای اولین‌بار در سال 1965 میلادی به صورت انبوه تولید رادیوی ترانزیستوری را شروع كرد كه با یك باتری كوچك كار كرد و از لحاظ جثه و قیافه به اندازه كف دست بود و در جیب جا می‌شد.

اداره رادیو در جاده شمیران برای مدتی در جریان جنگ جهانی دوم تعطیل شد و دوباره كارش را از سال 1322 شمسی شروع كرد. این اداره از لحاظ رفت و آمد چیزی حدود نه كیلومتر با شهر فاصله داشت و به همین دلیل رفت و آمد كاركنان با تنها اتومبیل استیشن سواری دولتی آن روزگار سخت بود.

در سال 1339 هنگام جشن 20سالگی رادیو جای آن به ساختمان جدیدی در مركز شهر (میدان ارگ) منتقل شد كه این محل صاحب استودیوهای ضبط موسیقی و برنامه‌های اجتماعی و طنز و سرگرمی بود.

بعد از تهران، تبریز اولین شهری بود كه صاحب رادیوی محلی شد و به مرور تا سال 1340 شهرهایی دیگر چون مشهد، كرمان، اهواز، شیراز، رشت، سنندج و كرمانشاه هم صاحب فرستنده و اداره شدند.

رادیو در آغاز كار تحت نظارت نخست‌وزیری بود و بعد از آن به وزارت اطلاعات و جهانگردی با عنوان اداره انتشار و رادیو واگذار شد كه تحت نظارت این وزارتخانه بود. این وضعیت تا اواخر دهه 40 و تاسیس سازمان تلویزیون ملی ایران ادامه داشت كه با ظهور تلویزیون در آن ادغام شد.

حالا 70 سالی از آن روز می‌گذرد كه گوینده‌ای آشنا پشت میكروفون اداره رادیو نشست و با خوشحالی و تحكم گفت: «اینجا تهران است، صدای ما را از رادیو ایران می‌شنوید.»

اولین نمایش‌های رادیو بی‌سیم در ایران همگی به صورت زنده اجرا و پخش می‌شد و چیزی به نام ضبط وجود نداشت و هنرمندان آن زمان در دهه 20 باید با مهارت و بدون تپق نقش خود را اجرا می‌كردند.

معروف‌ترین برنامه‌های رادیو از دهه 40 تا به امروز برنامه شما و رادیو (صبح جمعه با شما) و قصه شب بوده كه مخاطبان زیادی را به سوی خود جلب و تیپ‌های مشهوری را به عنوان تیپ رادیویی معرفی كرده‌اند.

اولین گزارش جنایی‌ای كه از رادیو پخش شد و توجه خیلی‌ها را جلب كرد «اعترافات هوشنگ ورامینی»- قاتل زنجیره‌ای رانندگان- بود كه توسط پرویز یاحقی تهیه شد.

رادیو نقش مهمی را در كودتای 1332 شمسی داشت كه شرح مفصلی دارد. یكی از اولین نقاطی كه پس از كودتا تصرف شد اداره رادیو بود و مردم تهران از رادیو متوجه این واقعه شدند.

آگهی‌های تبلیغاتی از اواسط دهه 30 شمسی بعد از مطبوعات در رادیو شروع و بعدها با ورود تلویزیون به ایران باب شد.

یكی از ماجراهای عجیب و غریبی كه اورسن ولز- كارگردان و هنرپیشه فیلم معروف «همشهری كین»- انجام داد در ایران هم دردسرساز شد. ولز كه كارش را از رادیو شروع كرد و به سینما رسید یك‌بار با انتشار یك گزارش ساختگی و زنده از حمله فضایی‌ها به آمریكا شوخی به راه انداخت و مردم را وحشت‌زده كرد.

پس از آن مجریان رادیو تهران نیز از آن كار كپی كرده و در اوایل دهه 40 مجری برنامه رادیو تهران در برنامه «همه روز، همین ساعت، همین‌جا» با خبر دروغ برخورد یكی از سیارات با زمین مردم تهران را شوكه و نگران كرد.

اولین آنتن رادیو بی‌سیم در جاده قدیم شمیران (شریعتی امروز- ساختمان پست و تلگراف) 30 متر ارتفاع داشت.

مرحوم منوچهر نوذری- چهره معروف رادیو و تلویزیون- توسط برادرش محمود نوذری وارد عرصه هنر شد و خیلی زود با استعداد و هوشی كه داشت تبدیل به یكی از چهره‌های معروف رادیو شد.

او كارش با «دردونه» شروع شد و با اجرای تیپ‌های دیگر مانند آقای ملون، آمیرز عبدالطمع و بعد اجرای مسابقه در تلویزیون به اوج شهرت رسید.

محل رادیو بی‌سیم یكی از ایستگاه‌های معروف خط اتوبوسرانی شركت واحد و اتوبوسرانی شهری اولیه بود كه بعدها با حضور یك فرد سید سقا كه به مسافران آب می‌داد و به خوشرویی مشهور بود، به سیدخندان تغییر نام داد.
موضوع: فرهنگی،

جستجو در وبلاگ
درباره من
لینک های مفید
فروشگاه مجله و کتاب الکترونیکی کیوسک 724
گالری والپیپر و عکس پس زمینه والپیپرهای ایرانی
قالب های حرفه ای وبلاگ
مجله تفریحی سرگرمی جزیره نشین
ابزارک های وبلاگ
قالب وبلاگ

  • کل بازدید:
  • بازدید امروز :
  • یازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل مطالب :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :